SAÇKIRAN (Alopesi Areata)

Saçkıran (Alopesi Areata) Nedir?

Saçkıran (alopesi areata), kıl folikülü, tırnakların etkilendiği bölgesel saç kaybı ile karakterize bir otoimmün rahatsızlıktır. Başlangıçta küçük yama şeklinde olan bu dökülmeler fark edilmeyecek kadar önemsiz boyutta olabilir. Ardından bu küçük yamaların birleşmesi belirgin bir alanda saç dökülmesi yaşadığınızı fark etmenize neden olabilir. 

Birbirinden farklı özellik gösteren saçkıran çeşitleri mevcuttur. Kafa derisindeki ani ve bölgesel saç kaybına ek olarak bazı vakalarda kaş, kirpik, sakal ve diğer vücut kıllarının da etkilendiği görülür. Bazı olgularda oldukça yavaş gelişen bu durum yıllar içerisinde tekrarlama özelliği gösterebilir. 

Alopesi areata hastalığı kendi içerisinde birçok alt tipe ayrılır. Saçkıran bu alt tiplerin en sık görülendir. Kafa derisindeki tüm saçların etkilendiği alopesi türü “alopesi areata totalis” olarak isimlendirilir. Bu etkilenme tüm vücudu kapsayacak şekilde olduğunda ise adı “alopesi areata universalis” olur. Bazı kişilerde saç açıklığı olmadan saçların aniden aşırı incelmesi ve güçsüzleşmesi “diffüz alopesi areata” olarak tanımlanır. Dökülmelerin yuvarlak yamalar yerine ense ve kulak arkalarında saç bandı şeklinde meydana geldiği saçkıran olguları ise “ofiazis alopesi areata” olarak isimlendirilir.

Saçkıran (Alopesi Areata) Neden Olur?

Saçkıran, otoimmün bir hadisedir. Otoimmün rahatsızlıklarda bağışıklık sistemi sağlıklı vücut hücrelerini bir yabancı istilacı olarak nitelendirir ve bu yapılara karşı antikor üretir. Saçkıran hastalığı bağışıklık sisteminin kıl foliküllerini bu şekilde yanlış değerlendirmesinden kaynaklanan bir rahatsızlıktır. Kıl folikülleri saçın büyümesini sağlayan yapılardır. Bu yapılardaki etkilenme saç büyümesini durdurarak saç kaybı ile sonuçlanır.

Alopesinin altında yatan bu nedeni tetikleyen asıl faktörün ne olduğu şu an için net değildir. Saçkıran genel olarak tiroid bezi hastalığı, şeker hastalığı ve romatoid artrit gibi diğer otoimmün hastalıklara dair aile öyküsünün bulunduğu bireylerde daha sık tespit edilir. Bu nedenle tetikleyici durumun genetik faktörlerden kaynaklandığı düşünülür. 

Alopesi areata gelişimi için risk teşkil eden ve saçkıran sebepleri arasında yer alabilecek durumlar şu şekilde özetlenebilir:

· Ailede saçkırandan etkilenen başka bireylerin olması

· Astım

· Down sendromu

· Pernisiyöz anemi

· Mevsimsel alerjiler

· Tiroid bezi hastalıkları

· Vitiligo

Genetik faktörlere ek olarak çeşitli çevresel faktörler de bu hastalığın ortaya çıkışında etkili olabilir. Stres, bu çevresel faktörlerin başında gelir. 

Saçkıran (Alopesi Areata) Belirtileri Nelerdir?

Saçkıran belirtileri arasında en belirgin olanı yama şeklindeki saç dökülmesidir. Bu dökülme genellikle kafa derisinde başlar ve büyüklüğü bozuk para boyutundadır. Kafa derisi dışında saçkıran başlangıcı sakal ve kaş bölgesinde de meydana gelebilir.

Saç kaybı oldukça ani gelişir ve meydana gelme süresi 5 gün ile 5 hafta arasında değişiklik gösterebilir. Saç kaybına ek olarak bazı kişilerde etkilenen bölgede kaşınma ve yanma şikayeti de meydana gelebilir. Bu rahatsızlıkta kıl folikülleri tamamen yok olmaz. 

Yüzeyden dökülen saç telleri eğer kıl foliküllerindeki inflamasyon (iltihaplanma) azalırsa tekrar uzayabilir. Bu durumdan mustarip kişilerde saç dökülmesi sadece birkaç bölge ile sınırlı olduğunda rahatsızlığın tedavi almadan da iyileşebileceği görülmüştür. Vakaların üçte birinde saçkıranın seyri kötüleşebilir veya bölgesel saç kaybı belirli bir zaman dilimi içerisinde tekrarlayan döngüler şeklinde ortaya çıkabilir. 10 hastadan birinde ise saçkıran vücudun diğer bölgelerin de etkilendiği formlarına ilerleyebilir.

Saçkıran el ve ayak tırnaklarında da birtakım değişikliklere neden olabilir. Tırnaklarda meydana gelen bu değişikliklere özellikle çocuklardaki saçkıran vakalarında rastlanılmaktadır. Bazı kişilerde bu değişiklikler hastalığın ilk belirtisi olarak da ortaya çıkabileceği için dikkatli olunmalıdır:

· İğne deliği şeklinde oyuklar

· Beyaz lekelenme veya çizgilenme

· Tırnaklarda sertleşme

· Tırnakların soluk görünmesi

· Tırnaklarda incelme veya ayrılma

Tırnaklardaki bu belirtilere ek olarak saçkıran sırasında ortaya çıkan diğer klinik bulgular şu şekilde özetlenebilir:

· Ünlem işareti şeklinde çıkan saçlar

· Etkilenen bölgedeki saç tellerinden bazılarının yüzeye ulaşamadan döküldüğünün tespit edilmesi

· Etkilenen bölgenin çevresindeki saçlarda beyazlama

Saçkıranın nasıl bir seyir izleyeceği kişiden kişiye değişkenlik gösterebilir ve süreç tahmin edilemeyebilir. Bazı kişilerde etkilenen bölgede normal saçların tekrar geri çıktığı gözlenirken, bazı kişilerde bu durum gerçekleşmeyebilir hatta saç kaybı daha ağır bir seviyeye ilerleyebilir. 

Hastalığın erken yaşta ortaya çıkması, saç kaybının aşırı derecede olması, tırnak değişikliklerinin eşlik etmesi, ailede bu rahatsızlıktan etkilenen başka bireylerin olması ve kişide diğer otoimmün hastalıklarında bulunması gibi faktörler saçkıran hastalığının kötü bir seyir izleyebileceğine işaret eden risk faktörleri arasında değerlendirilir.